خدا ص نازل شده متكى بر حقيقتى است متعالى و بس بلند كه عقول عامه بشر قاصر از درك آن ، و دست افكار ملوث به لوث هوسها و قذارتهاى ماده شان از رسيدن به آن حقيقت كوتاه است ، و اينكه نخست اين حقيقت بر رسول خدا ص نازل شده بود و به وى تعليم داده بود كه منظورش از كتاب ( كه بعدا تدريجا نازل مىشود ) چيست . و ما ان شاء اللَّه در بحث پيرامون تاويل و تنزيل در تفسير آيه شريفه : « هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتابَ مِنْه آياتٌ مُحْكَماتٌ » « 1 » باز در اين باره سخن خواهيم گفت . اين آن مطلبى است كه گفتيم با دقت و تدبر از آيات كريمه قرآن به دست مىآيد بله محدثين كه كارشان تنها نقل حديث است و نيز علماى علم كلام و همچنين علماى مادى اين عصر از آنجا كه منكر ما وراى ماده و محسوساتند ناگزير شده‌اند اين آيات و نظائر آن را كه دلالت دارند بر اينكه مثلا قرآن هدايت و رحمت و نور و روح و مواقع نجوم و كتاب مبين است ، و يا در لوح محفوظ و نازل از ناحيه خدا است ، و يا در صحف مطهره است ، و يا تعبيرات ديگرى كه از قرآن شده ، همه را حمل كنند بر اقسامى از استعاره و مجازگويى ، و با اين عمل خود قرآن را همپايه يك كتاب شعرى كرده‌اند ، ( كه به قول معروف هر چه گزافىتر و دروغتر باشد شيرينتر و شيواتر است ) . بعضى ديگر از اهل بحث و تحقيق در معناى اينكه چگونه ممكن است قرآن در ماه رمضان نازل شده باشد ؟ گفتارى دارد كه خلاصه اش از نظر خواننده مىگذرد . هيچ شكى نيست در اينكه بعثت رسول خدا ص قرين و توأم با نزول اولين بخش آن بوده ، و در آن بخش به وى دستور داده كه مردم را تبليغ و انذار كن ، از سوى ديگر در اين نيز هيچ شكى نيست كه بعثت و نزول اولين بخش قرآن ، در شب اتفاق افتاده ، براى اينكه آيه شريفه : « إِنَّا أَنْزَلْناه فِي لَيْلَةٍ مُبارَكَةٍ إِنَّا كُنَّا مُنْذِرِينَ » « 2 » ، صريحا مىفرمايد : كه قرآن در شب نازل شده ، و باز شكى نيست كه آن شب از شبهاى رمضان بوده ، براى اينكه در سوره بقره آيه 185 مىفرمايد : * ( « شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيه الْقُرْآنُ » ) * . پس تا اينجا هيچ شكى نيست تنها گفتگو در اين است كه منظور اين آيات تمام قرآن است يا بعضى از آن ؟ در پاسخ از اين سؤال مىگوئيم : گو اينكه همه قرآن در يك شب نازل نشده ، اما همين كه سوره حمد كه مشتمل بر بسيارى از معارف قرآن است در يك شب نازل شده ، مثل اين

--> ( 1 ) سوره آل عمران آيه 7 ( 2 ) ما نازل كرديم قرآن را در شبى مبارك و ما هستيم بيم دهندگان . « سوره دخان آيه 2 »